Ehromga kirgan kishi maxsus ibodat holatiga o’tadi. Bu holatda kundalik hayotda mumkin bo’lgan ba’zi narsalar vaqtincha taqiqlanadi. Bu taqiqlangan amallar arab tilida mahzurot deyiladi. Har bir taqiqning buzilishi ma’lum bir jarima — kaffarat talab qiladi.
Bu maqolada qaysi amallar taqiqlanishini, ularning darajalarini va agar bilmasdan qilib qo’yilgan bo’lsa qanday kaffarat to’lash kerakligini sodda tilda tushuntiramiz.
Taqiqlangan amallar (mahzurot) nima?
Mahzurot — ehrom holatida man qilingan amallar. Bu so’z arab tilidan “to’silgan, taqiqlangan” ma’nosini bildiradi. Oddiy qilib aytganda — ehromdaligingizda qilmaslik kerak bo’lgan ishlar.
Bu amallar og’irligiga qarab uch darajaga bo’linadi:
- Eng og’ir — Umrani buzadigan amallar
- O’rta — Damm (qo’y so’yish) talab qiladigan amallar
- Yengil — Sadaqa talab qiladigan amallar
1-daraja: Umrani buzadigan amallar
Er-xotinlik yaqinligi
Ehrom holatidagi er-xotin o’rtasidagi yaqinlik Umrani buzadi:
- Sa’ydan oldin sodir bo’lsa: Umra buziladi. Boshlanган amalni tugatib, keyin Umrani qaytadan qilish va badana (tuya yoki sigir) so’yish kerak bo’ladi.
- Sa’ydan keyin, sochni olishdan oldin sodir bo’lsa: Umra qabul bo’ladi, lekin damm (qo’y) so’yish vojib bo’ladi.
Bu juda katta gunoh. Chin dildan tavba qilish, kaffaratni to’lash va boshqa takrorlamaslikka qaror qilish lozim. Shu sababli er-xotinlarga ehrom davrida bir-biridan ehtiyot bo’lish tavsiya etiladi.
2-daraja: Damm (qurbonlik) talab qiladigan amallar
Damm — bir bosh qo’y yoki echki so’yish (yoki badana — tuya yoxud sigirning yettidan bir ulushi). Quyidagi hollarda vojib bo’ladi:
Soch yoki tirnoqni ko’p miqdorda olish
| Holat | Jarima |
|---|---|
| Sochning chorak qismi yoki ko’prog’ini olish | Damm |
| Bir nechta tola sochni olish | Sadaqa |
| Qo’l va oyoq tirnoqlarini to’liq olish | Damm |
| Bitta tirnoqni olish | Sadaqa |
| Bir qo’lda 3 tadan ortiq tirnoq | Damm |
Atir surtish
- Tana yoki kiyimga bilib turib atir surtish — damm
- Bilmasdan tegib qolgan oz miqdordagi atir — sadaqa
Tikilgan kiyim (erkaklar uchun)
| Holat | Jarima |
|---|---|
| Tikilgan kiyimni 12 soatdan ko’p kiyish | Damm |
| Tikilgan kiyimni 12 soatdan kam kiyish | Sadaqa |
Eslatma: Erkaklar uchun ehromda bosh kiyim (do’ppi, salla, qalpoq) kiyish ham taqiqlanadi. 12 soatdan ko’p kiyilsa — damm vojib bo’ladi.
Yuzni yopish (ayollar uchun)
- Yuzga doimiy niqob tutib turish — damm
- Begona erkak yaqinidan o’tganda qo’l bilan bir lahza to’sish — mumkin
Ovqat yoki suvga atir aralashtirish
- Hidi va ta’mi sezilarli darajada bo’lsa — damm
- Sezilmaydigan darajada bo’lsa — mumkin
Ov qilish
- Ehrom davrida quruqlikdagi hayvonni ovlash — damm yoki ovning qiymatiga teng jarima
3-daraja: Sadaqa (yengil jarima)
Sadaqa — fitr miqdoridagi yordam (taxminan 2 kg arpa yoki shu miqdordagi pul). Quyidagi hollarda beriladi:
Sochning oz qismini olish
- 1-2 tola sochni olish — sadaqa
- Tabiiy ravishda o’z-o’zidan tushgan sochlar — jarima yo’q (qasddan emas)
Atirning oz miqdori
- Bilmasdan kiygan kiyimda atir qoldig’i bo’lishi — sadaqa
- Atirsiz sovundan keladigan hid — mumkin, jarima yo’q
Tikilgan kiyimni oz vaqt kiyish
- Tikilgan kiyimni 12 soatdan kam kiyish — sadaqa
Janjal va qo’pol so’z
- Baland ovozda janjallashish, urishish — sadaqa (yoki tavba)
Qur’on: ”…Hajda shahvoniy ishlar, fisq va janjal (jidol) yo’qdir.” (Baqara surasi, 197-oyat) — Bu hukm Umra uchun ham amal qiladi.
Bularning hammasi mumkin (jarima yo’q)
Ko’pchilik noto’g’ri o’ylaydigan, aslida esa mumkin bo’lgan amallar:
- G’usl olish va boshni yuvish — mumkin (lekin sochni tushirib yubormaslikka ehtiyot bo’ling)
- Atirsiz sovun bilan yuvinish — mumkin
- Tahorat olish — har doim mumkin va sunnat
- Soyabon yoki soya ostida turish — mumkin
- Mashina, avtobus, poyezdda yurish — mumkin
- Yuk ko’tarish, telefon ishlatish, pul sanash — mumkin
- Belbog’ yoki hamyon bog’lash — mumkin
Bilmasdan qilib qo’yilsa-chi?
- Bilib turib qilingan bo’lsa — jarima to’liq vojib, gunoh ham bo’ladi.
- Unutib yoki bilmasdan qilingan bo’lsa — jarima baribir vojib, lekin gunoh yozilmaydi.
- Majburiy holatda (masalan, kasallikni davolash uchun) qilingan bo’lsa — jarima vojib, lekin gunohga yozilmaydi.
Misol: Ziyoratchi bilmasdan ehromda tikilgan ko’ylak kiyib, bir kun yurdi.
- Gunoh yozilmaydi (bilmagan).
- Lekin damm vojib bo’ladi — chunki 12 soatdan ko’p kiyilgan.
- Yechim: Makkada qo’y so’yib, go’shtni kambag’allarga tarqatish, tavba qilish.
Kaffarat (jarima) qanday to’lanadi?
1. Damm — qo’y so’yish
- Joyi: faqat Makka chegarasi (Haram) ichida. Boshqa joyda so’yilsa qabul bo’lmaydi.
- Nimasi: bir bosh sog’lom qo’y yoki echki.
- Go’sht kambag’allarga tarqatiladi.
- Saudiya Arabistonida maxsus qurbonlik markazlari bor — pul to’lasangiz, ular tashkil qilib beradi.
2. Sadaqa — fitr miqdori
- Joyi: istalgan joyda mumkin (Makka, Madina yoki uyga qaytib).
- Miqdori: taxminan 2 kg arpa qiymati.
- Kimga: kambag’allarga.
3. Savm — ro’za tutish
- Kimning qo’y so’yishga moddiy imkoni bo’lmasa, 3 kun ro’za tutadi.
- Ro’zani safar davomida yoki uyga qaytgach tutish mumkin.
Eng ko’p uchraydigan xatolar
1. Tikilgan ich kiyim (erkaklar)
Oddiy ich kiyim ham tikilgan kiyim hisoblanadi, hatto ko’rinmasa ham mumkin emas. Yechim: ehrom uchun maxsus paxta o’rama (ichki mato) sotiladi — o’shani ishlatish kerak.
2. Atirli sovun
Oddiy sovunlar (Camay, Dove va h.k.) ko’pincha atirli bo’ladi — hidi sezilsa, sadaqa vojib bo’ladi. Yechim: ehrom davrida atirsiz sovun yoki faqat suv bilan yuviниng.
3. Bosh og’rigan paytda do’ppi kiyish (erkaklar)
Boshi og’rib do’ppi yoki qalpoq kiysa — 12 soatdan ko’p bo’lsa damm, oz bo’lsa sadaqa vojib bo’ladi. Yechim: boshni namlash, soya qidirish.
4. Hayz/nifos holatidagi ayollar
Ayol kishi mikotda hayz ko’rsa ham ehromga kiraveradi (niyat qilib, talbiya aytadi), lekin pok bo’lguncha Tavof qila olmaydi. Bu taqiq emas, balki tabiiy holat — jarima yo’q. Pok bo’lib, g’usl olib, keyin Tavof qiladi.
Bu kabi nozik masalalarda aniq fatvo uchun mahalli imom bilan maslahatlashing yoki savollar.islom.uz saytiga murojaat qiling.
Ehrom davrida tavsiya etiladigan amallar
Taqiqlardan saqlanish bilan birga, quyidagilarni ko’paytirish savob:
- Talbiya aytish: “Labbayka Allohumma labbayk…” — eng ko’p savobli zikr.
- Qur’on tilovati — Masjidul Haromda yoki yo’l davomida.
- Sadaqa berish — kambag’allarga, har kuni.
- Tavba — Umra gunohlardan poklanish vaqti.
- Yaxshi xulq — sabr, yo’l berish, yumshoq muomala, janjaldan saqlanish.
Centrum Holidays — qoidalar bo’yicha yordamimiz
Bizning paketlarimizda:
- Safardan oldingi tayyorgarlik darsi — barcha taqiq va jarimalar tushuntiriladi.
- Qo’llanma kitobcha sovg’a qilinadi.
- Gid maslahati — safar davomida nima mumkin, nima mumkin emasligini darhol aniqlaymiz.
- Bilmasdan xato qilingan bo’lsa — Makkadagi shar’iy markazga olib boramiz, fatvo olamiz va kaffaratni tashkillaymiz.
Qisqacha jadval — yodda saqlash uchun
Damm (qo’y) vojib bo’ladi:
- Sochning chorakdan ko’pini olish
- Sezilarli atir surtish
- Tikilgan kiyimni 12 soatdan ko’p kiyish
- Bosh kiyimni 12 soatdan ko’p kiyish (erkaklar)
- Yuzga doimiy niqob (ayollar)
- Ov qilish
- Er-xotinlik yaqinligi (Sa’ydan keyin)
Sadaqa vojib bo’ladi:
- 1-2 tola soch olish
- Oz miqdorda atir
- Tikilgan kiyimni 12 soatdan kam kiyish
- Qisqa vaqt yuzni qo’l bilan to’sish
- Janjal, baland ovoz
Hammasi mumkin (jarima yo’q):
- G’usl, tahorat
- Atirsiz sovun
- Soya ostida turish
- Mashina, avtobus
- Telefon, pul sanash
Xulosa
Ehrom taqiqlari bilim talab qiladi. Qoidalarni oldindan bilgan kishi bilmasdan xato qilmaydi va Umrasi xotirjam o’tadi.
Asosiy maslahatlarimiz:
- Safardan oldin taqiqlar ro’yxati bilan tanishib chiqing.
- Atirsiz sovun va maxsus ehrom ich kiyimini oldindan oling.
- Qo’llanma kitobchani yoningizda saqlang.
- Shubha tug’ilsa — gidimizdan yoki imomdan so’rang.
- Bilmasdan xato qilib qo’ysangiz — darhol ayting, kaffaratni to’lang va tavba qiling.
Alloh barchamizning ibodatlarimizni qabul qilsin va xatolarimizni kechirsin. Umrangiz mabrur (qabul) bo’lsin.
Manbalar: O’zbekiston Musulmonlari Idorasi — muslim.uz, savol-javoblar uchun savollar.islom.uz. Aniq va shaxsiy masalalarda mahalliy imom yoki rasmiy fatvo idorasiga murojaat qilish tavsiya etiladi.
