Еҳромга кирган киши махсус ибодат ҳолатига ўтади. Бу ҳолатда кундалик ҳаётда мумкин бўлган баъзи нарсалар вақтинча тақиқланади. Бу тақиқланган амаллар араб тилида маҳзурот дейилади. Ҳар бир тақиқнинг бузилиши маълум бир жарима — каффарат талаб қилади.
Бу мақолада қайси амаллар тақиқланишини, уларнинг даражаларини ва агар билмасдан қилиб қўйилган бўлса қандай каффарат тўлаш кераклигини содда тилда тушунтирамиз.
Тақиқланган амаллар (маҳзурот) нима?
Маҳзурот — эҳром ҳолатида ман қилинган амаллар. Бу сўз араб тилидан “тўсилган, тақиқланган” маъносини билдиради. Оддий қилиб айтганда — еҳромдалигингизда қилмаслик керак бўлган ишлар.
Бу амаллар оғирлигига қараб уч даражага бўлинади:
- Енг оғир — Умрани бузадиган амаллар
- Ўрта — Дамм (қўй сўйиш) талаб қиладиган амаллар
- Йенгил — Садақа талаб қиладиган амаллар
1-даража: Умрани бузадиган амаллар
Ер-хотинлик яқинлиги
Эҳром ҳолатидаги ер-хотин ўртасидаги яқинлик Умрани бузади:
- Саъйдан олдин содир бўлса: Умра бузилади. Бошланган амални тугатиб, кейин Умрани қайтадан қилиш ва бадана (туя ёки сигир) сўйиш керак бўлади.
- Саъйдан кейин, сочни олишдан олдин содир бўлса: Умра қабул бўлади, лекин дамм (қўй) сўйиш вожиб бўлади.
Бу жуда катта гуноҳ. Чин дилдан тавба қилиш, каффаратни тўлаш ва бошқа такрорламасликка қарор қилиш лозим. Шу сабабли ер-хотинларга эҳром даврида бир-биридан еҳтиёт бўлиш тавсия етилади.
2-даража: Дамм (қурбонлик) талаб қиладиган амаллар
Дамм — бир бош қўй ёки ечки сўйиш (ёки бадана — туя ёхуд сигирнинг йеттидан бир улуши). Қуйидаги ҳолларда вожиб бўлади:
Соч ёки тирноқни кўп миқдорда олиш
| Ҳолат | Жарима |
|---|---|
| Сочнинг чорак қисми ёки кўпроғини олиш | Дамм |
| Бир нечта тола сочни олиш | Садақа |
| Қўл ва оёқ тирноқларини тўлиқ олиш | Дамм |
| Битта тирноқни олиш | Садақа |
| Бир қўлда 3 тадан ортиқ тирноқ | Дамм |
Атир суртиш
- Тана ёки кийимга билиб туриб атир суртиш — дамм
- Билмасдан тегиб қолган оз миқдордаги атир — садақа
Тикилган кийим (еркаклар учун)
| Ҳолат | Жарима |
|---|---|
| Тикилган кийимни 12 соатдан кўп кийиш | Дамм |
| Тикилган кийимни 12 соатдан кам кийиш | Садақа |
Еслатма: Еркаклар учун еҳромда бош кийим (дўппи, салла, қалпоқ) кийиш ҳам тақиқланади. 12 соатдан кўп кийилса — дамм вожиб бўлади.
Юзни ёпиш (аёллар учун)
- Юзга доимий ниқоб тутиб туриш — дамм
- Бегона еркак яқинидан ўтганда қўл билан бир лаҳза тўсиш — мумкин
Овқат ёки сувга атир аралаштириш
- Ҳиди ва таъми сезиларли даражада бўлса — дамм
- Сезилмайдиган даражада бўлса — мумкин
Ов қилиш
- Эҳром даврида қуруқликдаги ҳайвонни овлаш — дамм ёки овнинг қийматига тенг жарима
3-даража: Садақа (йенгил жарима)
Садақа — фитр миқдоридаги ёрдам (тахминан 2 кг арпа ёки шу миқдордаги пул). Қуйидаги ҳолларда берилади:
Сочнинг оз қисмини олиш
- 1-2 тола сочни олиш — садақа
- Табиий равишда ўз-ўзидан тушган сочлар — жарима йўқ (қасддан емас)
Атирнинг оз миқдори
- Билмасдан кийган кийимда атир қолдиғи бўлиши — садақа
- Атирсиз совундан келадиган ҳид — мумкин, жарима йўқ
Тикилган кийимни оз вақт кийиш
- Тикилган кийимни 12 соатдан кам кийиш — садақа
Жанжал ва қўпол сўз
- Баланд овозда жанжаллашиш, уришиш — садақа (ёки тавба)
Қуръон: ”…Ҳажда шаҳвоний ишлар, фисқ ва жанжал (жидол) йўқдир.” (Бақара сураси, 197-оят) — Бу ҳукм Умра учун ҳам амал қилади.
Буларнинг ҳаммаси мумкин (жарима йўқ)
Кўпчилик нотўғри ўйлайдиган, аслида еса мумкин бўлган амаллар:
- Ғусл олиш ва бошни ювиш — мумкин (лекин сочни тушириб юбормасликка еҳтиёт бўлинг)
- Атирсиз совун билан ювиниш — мумкин
- Таҳорат олиш — ҳар доим мумкин ва суннат
- Соябон ёки соя остида туриш — мумкин
- Машина, автобус, пойездда юриш — мумкин
- Юк кўтариш, телефон ишлатиш, пул санаш — мумкин
- Белбоғ ёки ҳамён боғлаш — мумкин
Билмасдан қилиб қўйилса-чи?
- Билиб туриб қилинган бўлса — жарима тўлиқ вожиб, гуноҳ ҳам бўлади.
- Унутиб ёки билмасдан қилинган бўлса — жарима барибир вожиб, лекин гуноҳ ёзилмайди.
- Мажбурий ҳолатда (масалан, касалликни даволаш учун) қилинган бўлса — жарима вожиб, лекин гуноҳга ёзилмайди.
Мисол: Зиёратчи билмасдан еҳромда тикилган кўйлак кийиб, бир кун юрди.
- Гуноҳ ёзилмайди (билмаган).
- Лекин дамм вожиб бўлади — чунки 12 соатдан кўп кийилган.
- Йечим: Маккада қўй сўйиб, гўштни камбағалларга тарқатиш, тавба қилиш.
Каффарат (жарима) қандай тўланади?
1. Дамм — қўй сўйиш
- Жойи: фақат Макка чегараси (Ҳарам) ичида. Бошқа жойда сўйилса қабул бўлмайди.
- Нимаси: бир бош соғлом қўй ёки ечки.
- Гўшт камбағалларга тарқатилади.
- Саудия Арабистонида махсус қурбонлик марказлари бор — пул тўласангиз, улар ташкил қилиб беради.
2. Садақа — фитр миқдори
- Жойи: исталган жойда мумкин (Макка, Мадина ёки уйга қайтиб).
- Миқдори: тахминан 2 кг арпа қиймати.
- Кимга: камбағалларга.
3. Савм — рўза тутиш
- Кимнинг қўй сўйишга моддий имкони бўлмаса, 3 кун рўза тутади.
- Рўзани сафар давомида ёки уйга қайтгач тутиш мумкин.
Енг кўп учрайдиган хатолар
1. Тикилган ич кийим (еркаклар)
Оддий ич кийим ҳам тикилган кийим ҳисобланади, ҳатто кўринмаса ҳам мумкин емас. Йечим: эҳром учун махсус пахта ўрама (ички мато) сотилади — ўшани ишлатиш керак.
2. Атирли совун
Оддий совунлар (Камай, Дове ва ҳ.к.) кўпинча атирли бўлади — ҳиди сезилса, садақа вожиб бўлади. Йечим: эҳром даврида атирсиз совун ёки фақат сув билан ювининг.
3. Бош оғриган пайтда дўппи кийиш (еркаклар)
Боши оғриб дўппи ёки қалпоқ кийса — 12 соатдан кўп бўлса дамм, оз бўлса садақа вожиб бўлади. Йечим: бошни намлаш, соя қидириш.
4. Ҳайз/нифос ҳолатидаги аёллар
Аёл киши микотда ҳайз кўрса ҳам еҳромга кираверади (ният қилиб, талбия айтади), лекин пок бўлгунча Тавоф қила олмайди. Бу тақиқ емас, балки табиий ҳолат — жарима йўқ. Пок бўлиб, ғусл олиб, кейин Тавоф қилади.
Бу каби нозик масалаларда аниқ фатво учун маҳалли имом билан маслаҳатлашинг ёки саволлар.islom.uz сайтига мурожаат қилинг.
Эҳром даврида тавсия етиладиган амаллар
Тақиқлардан сақланиш билан бирга, қуйидагиларни кўпайтириш савоб:
- Талбия айтиш: “Лаббайка Аллоҳумма лаббайк…” — енг кўп савобли зикр.
- Қуръон тиловати — Масжидул Ҳаромда ёки йўл давомида.
- Садақа бериш — камбағалларга, ҳар куни.
- Тавба — Умра гуноҳлардан покланиш вақти.
- Яхши хулқ — сабр, йўл бериш, юмшоқ муомала, жанжалдан сақланиш.
Centrum Holidays — қоидалар бўйича ёрдамимиз
Бизнинг пакетларимизда:
- Сафардан олдинги тайёргарлик дарси — барча тақиқ ва жарималар тушунтирилади.
- Қўлланма китобча совға қилинади.
- Гид маслаҳати — сафар давомида нима мумкин, нима мумкин емаслигини дарҳол аниқлаймиз.
- Билмасдан хато қилинган бўлса — Маккадаги шаръий марказга олиб борамиз, фатво оламиз ва каффаратни ташкиллаймиз.
Қисқача жадвал — ёдда сақлаш учун
Дамм (қўй) вожиб бўлади:
- Сочнинг чоракдан кўпини олиш
- Сезиларли атир суртиш
- Тикилган кийимни 12 соатдан кўп кийиш
- Бош кийимни 12 соатдан кўп кийиш (еркаклар)
- Юзга доимий ниқоб (аёллар)
- Ов қилиш
- Ер-хотинлик яқинлиги (Саъйдан кейин)
Садақа вожиб бўлади:
- 1-2 тола соч олиш
- Оз миқдорда атир
- Тикилган кийимни 12 соатдан кам кийиш
- Қисқа вақт юзни қўл билан тўсиш
- Жанжал, баланд овоз
Ҳаммаси мумкин (жарима йўқ):
- Ғусл, таҳорат
- Атирсиз совун
- Соя остида туриш
- Машина, автобус
- Телефон, пул санаш
Хулоса
Эҳром тақиқлари билим талаб қилади. Қоидаларни олдиндан билган киши билмасдан хато қилмайди ва Умраси хотиржам ўтади.
Асосий маслаҳатларимиз:
- Сафардан олдин тақиқлар рўйхати билан танишиб чиқинг.
- Атирсиз совун ва махсус эҳром ич кийимини олдиндан олинг.
- Қўлланма китобчани ёнингизда сақланг.
- Шубҳа туғилса — гидимиздан ёки имомдан сўранг.
- Билмасдан хато қилиб қўйсангиз — дарҳол айтинг, каффаратни тўланг ва тавба қилинг.
Аллоҳ барчамизнинг ибодатларимизни қабул қилсин ва хатоларимизни кечирсин. Умрангиз мабрур (қабул) бўлсин.
Манбалар: Ўзбекистон Мусулмонлари Идораси — muslim.uz, савол-жавоблар учун саволлар.islom.uz. Аниқ ва шахсий масалаларда маҳаллий имом ёки расмий фатво идорасига мурожаат қилиш тавсия етилади.
