Tavof va Sa'y — qadamma-qadam yoʻriqnoma

Niyat qilib ehromga kirgan musulmon Makkaga yetib borgach, Umraning asosiy ikki amalini — Tavof va Sa’yni bajaradi. Bu ikkalasi Umraning ruknlari (asosiy farzlar)dir, ya’ni biri qoldirilsa Umra bekor bo’ladi.

Bu maqolada Tavof va Sa’yning to’liq tartibi, duolari va eng ko’p uchraydigan xatolarni tushuntirib beramiz.

Tavof — Kaba atrofida 7 marta aylanish

Tavof — Baytulloh (Kaaba)ni 7 marta aylanib o’tish. Bu ibodat Hajarul Asvad (qora tosh)dan boshlanib, yana o’sha joyga kelib tugaydi.

Tavofning sharti

1. Tahorat — to’liq tahorat bo’lishi shart. Tahorat buzilsa Tavof davom etolmaydi
2. Avratni yopish — erkak: ko’ksidan tizzasigacha; ayol: yuz va qo’l ochiq, qolgan hammasi yopiq
3. Niyat — Tavofni boshlashdan oldin niyat qilish
4. Joy — Mas’jidul Haram ichida, Kaba atrofidagi Mataf maydonida (sahnida)
5. Yo’nalish — chap yelka Kaaba tomonga (anti-clockwise — soat strelkasiga teskari)
6. 7 marta aylanish — kam yoki ko’p bo’lmasligi shart

Tavof boshlash — Hajarul Asvad

Tavof Hajarul Asvad joyidan boshlanadi. Bu Kaba burchaklaridan birida, yashil chiroq tomonidan belgilangan.

Hajarul Asvadga ishora qilish:

1. Qo’l bilan ishora qiling — o’ng qo’lni Hajarul Asvad tomonga ko’taring
2. “Bismillahi Allohu Akbar” deb ayting
3. Qo’lni o’pish — yoki agar yetib bo’lmasa, faqat ishora kifoya

Muhim: Hozirgi davrda olomon juda ko’p — Hajarul Asvadga yaqinlashish va o’pish ko’p hollarda imkonsiz. Ishora qilish (uzoqdan) ham sunnat sifatida qabul qilinadi va boshqalarning huquqini buzmaslik savobliroq.

Har aylanish (shavt) tartibi

Tavofda 7 aylanish (shavt) bo’ladi. Har bir aylanishda quyidagi tartib:

1. Hajarul Asvaddan boshlash → o’ng qo’l bilan ishora + takbir
2. Kaaba chap yelkada bo’lib, oddiy yurish bilan o’tish
3. Yamani Rukn (janubiy burchak) — qo’l tegizish sunnat, lekin o’pish yo’q
4. Hajarul Asvadga qaytish — bir aylanish (shavt) tugadi

Har 4 burchak nomi:

Burchak	Nomi	Amal
1. Sharqiy	Rukn Hajarul Asvad	Ishora + takbir
2. Shimoliy	Rukn Iroqiy	Hech narsa, faqat o’tib ketish
3. G’arbiy	Rukn Shomiy	Hech narsa, faqat o’tib ketish
4. Janubiy	Rukn Yamoniy	Qo’l tegizish sunnat

Tavof davomida duolar

Tavof davomida belgilangan duolar yo’q. Har kishi xohlagan duosini o’qishi mumkin. Ko’p tavsiya etilgan duolar:

Yamani Rukn va Hajarul Asvad orasida (har aylanishning oxirgi qismida):

رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

Tarjima: “Robbimiz! Bizga dunyoda yaxshilik va oxiratda yaxshilik ato et, va bizni do’zax azobidan saqla.” (Baqara 2:201)

Erkaklar uchun maxsus: Raml va Iztiba

1. Raml — birinchi 3 aylanishda tez-tez yurish (chopish emas, tez ohangda yurish):

• Faqat erkaklar uchun
• Faqat birinchi 3 aylanish (shavt)
• 4-7 aylanishlar oddiy yurish
• — sunnat

2. Iztiba — rido (yelka matosi) ostidan o’ng qo’lni chiqarib qo’yish:

• Faqat erkaklar uchun
• Tavof boshidan oxirigacha
• Tavof tugagach rido tartibga keltiriladi

Tavofdan keyin: Maqomi Ibrohim namozi

Tavof tugagach, 2 rak’at namoz o’qish — vojib:

• Joy: Maqomi Ibrohim oldida (Ibrohim payg’ambar a.s. izi)
• Agar joy yo’q bo’lsa: Haram ichida boshqa joyda
• 1-rak’at: Fotiha + Suratu-l-Kafirun (Qul yo ayyuhal kafirun)
• 2-rak’at: Fotiha + Suratu-l-Ixlos (Qul huwallohu ahad)

Muhim: Bu namoz vojib — qoldirilmaydi. Olomon ko’p bo’lsa, biroz uzoqdan o’qing.

Zamzam suvi ichish

Maqomi Ibrohim namozidan keyin Zamzam suvi ichish sunnat:

1. Qiblaga qarab turing
2. Bismillah ayting
3. Uch nafasda ichib bitiring
4. Bosh va yuzga sepish — sunnat
5. Duo qilish — Zamzam suvi har nima niyatiga ichilsa, shu nasib bo’ladi (hadis)

Sa’y — Safo va Marva orasida 7 marta yurish

Sa’y — Safo va Marva tepaliklari orasida 7 marta yurib chiqish. Bu Bibi Hojar (Ibrohim a.s. xotini) o’g’li Ismoil uchun suv qidirgan voqeasini eslatadi.

Sa’yning sharti

1. Tavofdan keyin bo’lishi — Tavofsiz Sa’y qabul bo’lmaydi
2. Tahorat shart emas — lekin tavsiya etiladi (Sa’y namozsiz ham qabul)
3. Avrat yopilgan bo’lishi
4. Safodan boshlash — Marvadan boshlash xato
5. 7 marta — Safo→Marva = 1, Marva→Safo = 2, … = 7
6. Toza joy — Mas’jidul Haram ichida

Sa’y boshlash

1. Safo tepaligiga chiqing — Kabaga qarab turing
2. Qo’l ko’tarib duo qiling:

الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ

Tarjima: “Albatta Safo va Marva — Allohning sha’oirlaridan (belgilaridan).” (Baqara 2:158)

3. 3 marta Allohu Akbar ayting va duo qiling

Har aylanish tartibi

#	Yo’nalish
1	Safo → Marva
2	Marva → Safo
3	Safo → Marva
4	Marva → Safo
5	Safo → Marva
6	Marva → Safo
7	Safo → Marva (oxirgi)

Eslatma: 7-aylanish Marvada tugaydi, Safoda emas.

Yashil chiroqlar orasi (erkaklar uchun)

Safo va Marva orasida ikkita yashil chiroq bor. Bu — Bibi Hojarning chopgan joyi.

• Erkaklar — bu ikki chiroq orasida chopib o’tadi (sport tezligida emas, tez yurib o’tish)
• Ayollar — oddiy yurib o’tadi
• Keksa, kasal — oddiy yurish mumkin (azob bermaslik shart)

Sa’y davomida duolar

Tavof kabi, Sa’yda ham belgilangan duo yo’q. Sa’y davomida har kim xohlagan duosini o’qishi mumkin.

Eng tavsiya etilgan duo:

رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنْتَ الْأَعَزُّ الْأَكْرَمُ

Tarjima: “Robbim, kechir va rahm qil, Sen eng aziz va eng karamlisan.”

Sa’y bilan tugatish

7-aylanishda Marvaga yetib borgach:

1. Qiblaga qaraing (Kaba tomon)
2. Duo qiling (uzoq ham mumkin)
3. Shukr namoziga o’tish (2 rak’at — sunnat, vojib emas)

Tavof va Sa’y orasidagi vaqt

• Darhol o’tish kerakmas — Tavofdan keyin biroz dam olib, Zamzam ichib, keyin Sa’yga o’tish mumkin
• Lekin uzoq vaqt kechikmaslik kerak — bir necha soat ichida bajarish
• Agar 1 kun o’tib ketsa — Sa’y baribir bajariladi, lekin bu noxush

Eng ko’p uchraydigan xatolar

1. Tahoratsiz Tavof boshlash

Tavof — tahorat shart. Boshlashdan oldin tahoratni tekshiring. Olomon orasida tahorat buzilsa (gaz chiqsa, qon ko’rinsa) — to’xtatib, qayta tahorat olib davom etish kerak.

2. Yarim aylanishni butunlay deb hisoblash

Hajarul Asvaddan boshlanib, yana shu joyga qaytib kelish — bitta aylanish. Ba’zilar Yamoniy Ruknda to’xtab, “yarim bitti” deb hisoblashadi — bu xato.

3. Olomon orasida o’pish uchun tortishish

Hajarul Asvadni o’pish — sunnat. Boshqa musulmonlarni itarish va azob berish — gunoh. Olomon ko’p bo’lsa, uzoqdan ishora qiling.

4. Maqomi Ibrohim namozini qoldirish

2 rak’at namoz — vojib. Olomon bo’lsa, Haramning boshqa qismida o’qish mumkin.

5. Sa’yda yo’nalishni adashtirish

1, 3, 5, 7-aylanishlar Safodan boshlanib Marvada tugaydi. 2, 4, 6 — teskari. Adashmaslik uchun gid bilan yoki bilim tasbih ushlab boring (har aylanishda bir tasbih).

6. Sa’yda chopib o’tib ketish (ayollar)

Yashil chiroqlar orasida faqat erkaklar chopadi. Ayollar oddiy yurishadi.

7. Hayz boshlangan ayolning Tavofga kirishi

Ayol Tavofdan oldin hayz boshlasa — Tavofga kirmaydi. Pok bo’lguncha kutadi, keyin Tavof qiladi.

Agar Tavof davomida hayz boshlansa — to’xtaydi, pok bo’lib qaytib boshlaydi (1 aylanishdan, yoki o’tgan aylanishlardan davom — bu mas’alada olimlar farq qiladi, mahalliy imom bilan maslahatlashing).

Halq yoki Taqsir — Umraning oxirgi qadami

Sa’y tugagach, Umradan chiqish uchun soch qisqartirish kerak:

Erkaklar uchun:

• Halq — boshni to’liq qirib olish (afzal, ko’proq savobli)
• Taqsir — sochning uchidan 1 sm qirqish (mumkin, lekin halq afzal)

Eslatma: Halqning savobi taqsirdan ko’proq. Lekin sayohatdan oldin sochi qisqa odamlarga taqsir ham tavsiya etiladi.

Ayollar uchun:

• Faqat taqsir — sochning uchidan barmoq bo’g’imi qadar (1-2 sm) qirqish
• Halq mumkin emas — ayolga bosh qirish gunoh

Umradan keyin nima qiladi?

Halq/Taqsirdan keyin Umra to’liq tugaydi. Endi:

• Ehromdan chiqasiz — odatdagi kiyim kiyish mumkin
• Mahzurat tugaydi — atir, tikilgan kiyim, hammasi ruxsat
• Madinaga ketish (yoki qaytish vaqti) — alohida ziyorat sifatida tavsiya etiladi

Centrum Holidays bilan amaliy yordam

Bizning gidlarimiz:

• ✅ Tavof boshlashda yonida — qaerdan boshlashni ko’rsatadi
• ✅ Har aylanishda hisoblovchi — adashmaslikni ta’minlaydi
• ✅ Yashil chiroqni belgilab beradi (Sa’yda)
• ✅ Tasbih taqdim etadi — har aylanishni belgilash uchun
• ✅ Umra kitobchasi — har bir mijozga bepul

Bizning paketlar — har biriga gid xizmati kiradi.

Yakun

Tavof va Sa’y — Umra ibodatining asosiy qadamlari. Qoidalarga muvofiq, ixlos bilan bajarilsa, ulkan savobga sazovor bo’lasiz.

Asosiy maslahatlarimiz:

1. ✅ Tahoratni tekshiring (Tavof oldin va davomida)
2. ✅ Hajarul Asvaddan boshlang, talbiyani to’xtating
3. ✅ Olomon bo’lsa, ishora qiling, tortishmang
4. ✅ Maqomi Ibrohim 2 rak’at — vojib, qoldirmang
5. ✅ Sa’y Safodan, oxir Marvada — yo’nalishni adashtirmang
6. ✅ Halq (erkak) yoki Taqsir (ayol) bilan tugating

Allohimiz Umrangizni qabul qilsin va sizni yana ko’p marta Baytullohga olib kelsin. Labbayka Allohumma labbayk.

---

Manbalar: Oʻzbekiston Musulmonlari Idorasi — muslim.uz, savol-javoblar uchun savollar.islom.uz.