Ният қилиб еҳромга кирган мусулмон Маккага йетиб боргач, Умранинг асосий икки амалини — Тавоф ва Саъйни бажаради. Бу иккаласи Умранинг рукнлари (асосий фарзлар)дир, яъни бири қолдирилса Умра бекор бўлади.
Бу мақолада Тавоф ва Саъйнинг тўлиқ тартиби, дуолари ва енг кўп учрайдиган хатоларни тушунтириб берамиз.
Тавоф — Каба атрофида 7 марта айланиш
Тавоф — Байтуллоҳ (Каъба)ни 7 марта айланиб ўтиш. Бу ибодат Ҳажарул Асвад (қора тош)дан бошланиб, яна ўша жойга келиб тугайди.
Тавофнинг шарти
- Таҳорат — тўлиқ таҳорат бўлиши шарт. Таҳорат бузилса Тавоф давом етолмайди
- Авратни ёпиш — еркак: кўксидан тиззасигача; аёл: юз ва қўл очиқ, қолган ҳаммаси ёпиқ
- Ният — Тавофни бошлашдан олдин ният қилиш
- Жой — Масъжидул Ҳарам ичида, Каба атрофидаги Матаф майдонида (саҳнида)
- Йўналиш — чап йелка Каъба томонга (анти-клокквисе — соат стрелкасига тескари)
- 7 марта айланиш — кам ёки кўп бўлмаслиги шарт
Тавоф бошлаш — Ҳажарул Асвад
Тавоф Ҳажарул Асвад жойидан бошланади. Бу Каба бурчакларидан бирида, яшил чироқ томонидан белгиланган.
Ҳажарул Асвадга ишора қилиш:
- Қўл билан ишора қилинг — ўнг қўлни Ҳажарул Асвад томонга кўтаринг
- “Бисмиллаҳи Аллоҳу Акбар” деб айтинг
- Қўлни ўпиш — ёки агар йетиб бўлмаса, фақат ишора кифоя
Муҳим: Ҳозирги даврда оломон жуда кўп — Ҳажарул Асвадга яқинлашиш ва ўпиш кўп ҳолларда имконсиз. Ишора қилиш (узоқдан) ҳам суннат сифатида қабул қилинади ва бошқаларнинг ҳуқуқини бузмаслик савоблироқ.
Ҳар айланиш (шавт) тартиби
Тавофда 7 айланиш (шавт) бўлади. Ҳар бир айланишда қуйидаги тартиб:
- Ҳажарул Асваддан бошлаш → ўнг қўл билан ишора + такбир
- Каъба чап йелкада бўлиб, оддий юриш билан ўтиш
- Ямани Рукн (жанубий бурчак) — қўл тегизиш суннат, лекин ўпиш йўқ
- Ҳажарул Асвадга қайтиш — бир айланиш (шавт) тугади
Ҳар 4 бурчак номи:
| Бурчак | Номи | Амал |
|---|---|---|
| 1. Шарқий | Рукн Ҳажарул Асвад | Ишора + такбир |
| 2. Шимолий | Рукн Ироқий | Ҳеч нарса, фақат ўтиб кетиш |
| 3. Ғарбий | Рукн Шомий | Ҳеч нарса, фақат ўтиб кетиш |
| 4. Жанубий | Рукн Ямоний | Қўл тегизиш суннат |
Тавоф давомида дуолар
Тавоф давомида белгиланган дуолар йўқ. Ҳар киши хоҳлаган дуосини ўқиши мумкин. Кўп тавсия етилган дуолар:
Ямани Рукн ва Ҳажарул Асвад орасида (ҳар айланишнинг охирги қисмида):
رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ
Таржима: “Роббимиз! Бизга дунёда яхшилик ва охиратда яхшилик ато ет, ва бизни дўзах азобидан сақла.” (Бақара 2:201)
Еркаклар учун махсус: Рамл ва Изтиба
1. Рамл — биринчи 3 айланишда тез-тез юриш (чопиш емас, тез оҳангда юриш):
- Фақат еркаклар учун
- Фақат биринчи 3 айланиш (шавт)
- 4-7 айланишлар оддий юриш
- — суннат
2. Изтиба — ридо (йелка матоси) остидан ўнг қўлни чиқариб қўйиш:
- Фақат еркаклар учун
- Тавоф бошидан охиригача
- Тавоф тугагач ридо тартибга келтирилади
Тавофдан кейин: Мақоми Иброҳим намози
Тавоф тугагач, 2 ракъат намоз ўқиш — вожиб:
- Жой: Мақоми Иброҳим олдида (Иброҳим пайғамбар а.с. изи)
- Агар жой йўқ бўлса: Ҳарам ичида бошқа жойда
- 1-ракъат: Фотиҳа + Сурату-л-Кафирун (Қул ё айюҳал кафирун)
- 2-ракъат: Фотиҳа + Сурату-л-Ихлос (Қул ҳуваллоҳу аҳад)
Муҳим: Бу намоз вожиб — қолдирилмайди. Оломон кўп бўлса, бироз узоқдан ўқинг.
Замзам суви ичиш
Мақоми Иброҳим намозидан кейин Замзам суви ичиш суннат:
- Қиблага қараб туринг
- Бисмиллаҳ айтинг
- Уч нафасда ичиб битиринг
- Бош ва юзга сепиш — суннат
- Дуо қилиш — Замзам суви ҳар нима ниятига ичилса, шу насиб бўлади (ҳадис)
Саъй — Сафо ва Марва орасида 7 марта юриш
Саъй — Сафо ва Марва тепаликлари орасида 7 марта юриб чиқиш. Бу Биби Ҳожар (Иброҳим а.с. хотини) ўғли Исмоил учун сув қидирган воқеасини еслатади.
Саъйнинг шарти
- Тавофдан кейин бўлиши — Тавофсиз Саъй қабул бўлмайди
- Таҳорат шарт емас — лекин тавсия етилади (Саъй намозсиз ҳам қабул)
- Аврат ёпилган бўлиши
- Сафодан бошлаш — Марвадан бошлаш хато
- 7 марта — Сафо→Марва = 1, Марва→Сафо = 2, … = 7
- Тоза жой — Масъжидул Ҳарам ичида
Саъй бошлаш
- Сафо тепалигига чиқинг — Кабага қараб туринг
- Қўл кўтариб дуо қилинг:
الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ
Таржима: “Албатта Сафо ва Марва — Аллоҳнинг шаъоирларидан (белгиларидан).” (Бақара 2:158)
- 3 марта Аллоҳу Акбар айтинг ва дуо қилинг
Ҳар айланиш тартиби
| # | Йўналиш |
|---|---|
| 1 | Сафо → Марва |
| 2 | Марва → Сафо |
| 3 | Сафо → Марва |
| 4 | Марва → Сафо |
| 5 | Сафо → Марва |
| 6 | Марва → Сафо |
| 7 | Сафо → Марва (охирги) |
Еслатма: 7-айланиш Марвада тугайди, Сафода емас.
Яшил чироқлар ораси (еркаклар учун)
Сафо ва Марва орасида иккита яшил чироқ бор. Бу — Биби Ҳожарнинг чопган жойи.
- Еркаклар — бу икки чироқ орасида чопиб ўтади (спорт тезлигида емас, тез юриб ўтиш)
- Аёллар — оддий юриб ўтади
- Кекса, касал — оддий юриш мумкин (азоб бермаслик шарт)
Саъй давомида дуолар
Тавоф каби, Саъйда ҳам белгиланган дуо йўқ. Саъй давомида ҳар ким хоҳлаган дуосини ўқиши мумкин.
Енг тавсия етилган дуо:
رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنْتَ الْأَعَزُّ الْأَكْرَمُ
Таржима: “Роббим, кечир ва раҳм қил, Сен енг азиз ва енг карамлисан.”
Саъй билан тугатиш
7-айланишда Марвага йетиб боргач:
- Қиблага қараинг (Каба томон)
- Дуо қилинг (узоқ ҳам мумкин)
- Шукр намозига ўтиш (2 ракъат — суннат, вожиб емас)
Тавоф ва Саъй орасидаги вақт
- Дарҳол ўтиш керакмас — Тавофдан кейин бироз дам олиб, Замзам ичиб, кейин Саъйга ўтиш мумкин
- Лекин узоқ вақт кечикмаслик керак — бир неча соат ичида бажариш
- Агар 1 кун ўтиб кетса — Саъй барибир бажарилади, лекин бу нохуш
Енг кўп учрайдиган хатолар
1. Таҳоратсиз Тавоф бошлаш
Тавоф — таҳорат шарт. Бошлашдан олдин таҳоратни текширинг. Оломон орасида таҳорат бузилса (газ чиқса, қон кўринса) — тўхтатиб, қайта таҳорат олиб давом етиш керак.
2. Ярим айланишни бутунлай деб ҳисоблаш
Ҳажарул Асваддан бошланиб, яна шу жойга қайтиб келиш — битта айланиш. Баъзилар Ямоний Рукнда тўхтаб, “ярим битти” деб ҳисоблашади — бу хато.
3. Оломон орасида ўпиш учун тортишиш
Ҳажарул Асвадни ўпиш — суннат. Бошқа мусулмонларни итариш ва азоб бериш — гуноҳ. Оломон кўп бўлса, узоқдан ишора қилинг.
4. Мақоми Иброҳим намозини қолдириш
2 ракъат намоз — вожиб. Оломон бўлса, Ҳарамнинг бошқа қисмида ўқиш мумкин.
5. Саъйда йўналишни адаштириш
1, 3, 5, 7-айланишлар Сафодан бошланиб Марвада тугайди. 2, 4, 6 — тескари. Адашмаслик учун гид билан ёки билим тасбиҳ ушлаб боринг (ҳар айланишда бир тасбиҳ).
6. Саъйда чопиб ўтиб кетиш (аёллар)
Яшил чироқлар орасида фақат еркаклар чопади. Аёллар оддий юришади.
7. Ҳайз бошланган аёлнинг Тавофга кириши
Аёл Тавофдан олдин ҳайз бошласа — Тавофга кирмайди. Пок бўлгунча кутади, кейин Тавоф қилади.
Агар Тавоф давомида ҳайз бошланса — тўхтайди, пок бўлиб қайтиб бошлайди (1 айланишдан, ёки ўтган айланишлардан давом — бу масъалада олимлар фарқ қилади, маҳаллий имом билан маслаҳатлашинг).
Ҳалқ ёки Тақсир — Умранинг охирги қадами
Саъй тугагач, Умрадан чиқиш учун соч қисқартириш керак:
Еркаклар учун:
- Ҳалқ — бошни тўлиқ қириб олиш (афзал, кўпроқ савобли)
- Тақсир — сочнинг учидан 1 см қирқиш (мумкин, лекин ҳалқ афзал)
Еслатма: Ҳалқнинг савоби тақсирдан кўпроқ. Лекин саёҳатдан олдин сочи қисқа одамларга тақсир ҳам тавсия етилади.
Аёллар учун:
- Фақат тақсир — сочнинг учидан бармоқ бўғими қадар (1-2 см) қирқиш
- Ҳалқ мумкин емас — аёлга бош қириш гуноҳ
Умрадан кейин нима қилади?
Ҳалқ/Тақсирдан кейин Умра тўлиқ тугайди. Енди:
- Еҳромдан чиқасиз — одатдаги кийим кийиш мумкин
- Маҳзурат тугайди — атир, тикилган кийим, ҳаммаси рухсат
- Мадинага кетиш (ёки қайтиш вақти) — алоҳида зиёрат сифатида тавсия етилади
Centrum Holidays билан амалий ёрдам
Бизнинг гидларимиз:
- ✅ Тавоф бошлашда ёнида — қаердан бошлашни кўрсатади
- ✅ Ҳар айланишда ҳисобловчи — адашмасликни таъминлайди
- ✅ Яшил чироқни белгилаб беради (Саъйда)
- ✅ Тасбиҳ тақдим етади — ҳар айланишни белгилаш учун
- ✅ Умра китобчаси — ҳар бир мижозга бепул
Бизнинг пакетлар — ҳар бирига гид хизмати киради.
Якун
Тавоф ва Саъй — Умра ибодатининг асосий қадамлари. Қоидаларга мувофиқ, ихлос билан бажарилса, улкан савобга сазовор бўласиз.
Асосий маслаҳатларимиз:
- ✅ Таҳоратни текширинг (Тавоф олдин ва давомида)
- ✅ Ҳажарул Асваддан бошланг, талбияни тўхтатинг
- ✅ Оломон бўлса, ишора қилинг, тортишманг
- ✅ Мақоми Иброҳим 2 ракъат — вожиб, қолдирманг
- ✅ Саъй Сафодан, охир Марвада — йўналишни адаштирманг
- ✅ Ҳалқ (еркак) ёки Тақсир (аёл) билан тугатинг
Аллоҳимиз Умрангизни қабул қилсин ва сизни яна кўп марта Байтуллоҳга олиб келсин. Лаббайка Аллоҳумма лаббайк.
Манбалар: Ўзбекистон Мусулмонлари Идораси — muslim.uz, савол-жавоблар учун саволлар.islom.uz.
