Haj yoki umra niyati bilan yoʻlga chiqqan musulmon Makkai mukarramaga xohlagan holida kirib bora olmaydi. Uning atrofida Paygʻambarimiz sollallohu alayhi vasallam belgilab bergan koʻrinmas chegara bor — miyqot. Bu chegaradan oʻtishdan oldin ehrom bogʻlanadi.
Quyida miyqot haqidagi asosiy hadis va uning sharhi keltirilgan.
Hadis
Ibn Abbos roziyallohu anhumo: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam Madina ahliga Zul-Hulayfani, Shom ahliga Juhfani, Najd ahliga Qornul-manozilni va Yaman ahliga Yalamlamni miyqot qildilar. Oʻshalar u yerliklarga va oʻsha tomondan keladigan ulardan boshqa haj hamda umrani iroda qilganlarga miyqotdir. Undan ichkarida boʻlganlar qayerdan joʻnasa, oʻsha yerdan ehromga kiradi. Makka ahli Makkadan», dedilar».
Beshovlari rivoyat qilganlar.
Sharh: «miyqot» soʻzining maʼnosi
«Miyqot» soʻzi arabcha «taʼqiyt» soʻzidan olingan boʻlib, lugʻatda «biron narsaning vaqtini tayin qilish» maʼnosini anglatadi. Keyinchalik bu soʻz kengroq koʻlamda «makon» maʼnosida ham ishlatiladigan boʻldi.
Sharʼiy istilohda esa «miyqot» soʻzi haj yoki umra qilmoqchi boʻlgan kishining ehrom bogʻlaydigan joyi va vaqtini bildiradi. Tabiiyki, umra uchun vaqt maʼnosidagi miyqot boʻlmaydi — umrani yil davomida ado etish mumkin.
Demak, «miyqot» deb ehromga kirishning tayinli vaqti va tayinli makoniga aytiladi:
- Vaqt boʻyicha miyqot (haj uchun) — Shavvol va Zulqaʼda oylari hamda Zulhijja oyining birinchi oʻn kuni.
- Makon miyqoti — turli mamlakatlardan kelgan hojilar uchun ularning Makkai mukarramaga kelish yoʻllariga qarab turli joylar boʻladi. Uni Makkai mukarramaning atrofidagi maxsus belgilangan chegara desak boʻladi.
Toʻrt miyqot qayerda joylashgan
Zul-Hulayfa
Hadisda aytilayotgan Zul-Hulayfa Madinai munavvaradan Makkai mukarramaga qarab yurganda birinchi keladigan manzildir. U yer hozirda «Obori Ali» deb ham nomlanadi. U yerga maxsus masjid, gʻuslxonalar qurilgan va ehrom bogʻlash uchun lozim boʻlgan boshqa sharoitlar yaratilgan.
Juhfa
Juhfa haqida mashhur olim Yoqut Hamaviy «Moʻʼjamul Buldon» kitobida quyidagilarni yozadi:
«Juhfa Madinadan Makka tomon ketishda toʻrt marhala (manzil) uzoqlikda joylashgan katta qishloq boʻlgan. Misr va Shom ahli Madina orqali yurmasalar, miyqotlari Juhfa boʻladi. Agar Madina orqali yursalar, miyqotlari Zul-Hulayfa boʻladi.
Uning qadimgi ismi Mahayya edi. Baʼzi yillari sel kelib, uning ahlini xonavayron qilganligi uchun Juhfa (vayrona) deb atalib qolgan».
Qornul-manozil
Qornul-manozil — Makkai mukarramaning sharqiy tarafida, ikki kunlik masofada joylashgan togʻning nomi. U «Qornus-saʼolib» deb ham ataladi.
Yalamlam
Yalamlam — Makkadan ikki kunlik masofada joylashgan Tihoma togʻlaridan birining nomi.
Miyqotdan ehromsiz oʻtish mumkinmi
Ushbu hadisi sharifga binoan, yuqorida zikri kelgan miyqotlardan tashqarida yashaydigan musulmonlar Makkai mukarramaga haj yoki umra niyati bilan kelmoqchi boʻlsalar, oʻsha miyqotlardan ehromsiz oʻtishlari mumkin emas.
Kimki haj yoki umrani niyat qilib turib, mazkur miyqotlardan ehromsiz oʻtsa, jinoyat qilgan hisoblanadi. (Haj va umra istilohida jinoyat deb ehrom man qilgan amallarni sodir qilishga aytiladi.)
Kim mazkur miyqotlardan oʻtmasdan boshqa tomonlardan oʻtadigan boʻlsa ham, miyqotlarning toʻgʻrisiga kelganda ehrom bogʻlashi shart.
Miyqotlardan keyin keladigan manzillarda yashaydigan kishilar esa oʻzlarining turar joylaridan ehrom bogʻlaydilar. Makka ahli hajga oʻz uyidan ehrom bogʻlasa, umraga haramning chegarasidan chiqib turib ehrom bogʻlaydi.
Safarimizda bu qanday boʻladi? Bizning yoʻnalishimiz — Toshkent → Jidda, soʻng avval Madinai munavvara, keyin Makkai mukarrama. Shu sababli ziyoratchilarimiz koʻp hollarda ehromni Madinadan chiqishda, aynan hadisda zikr qilingan Zul-Hulayfa (Obori Ali) masjidida bogʻlaydilar. Guruh rahbari ehrom vaqti va tartibini oldindan tushuntirib beradi.